Chuyển tới nội dung
Bài mới: Thuế trong truyền thừa tài sản: Mức thuế hiện hành và vai trò của bảo hiểm nhân thọ
Đặt lịch tư vấn

Truyền thừa di sản

Luật thừa kế: Vì sao có di chúc vẫn chưa chắc để lại tài sản đúng ý?

Có di chúc, tài sản vẫn có thể không được chia đúng ý. Hiểu phần thừa kế bắt buộc, tài sản chung và điều kiện di chúc hợp pháp để chuẩn bị tốt hơn.

Gia đình châu Á nhiều thế hệ cùng ngồi trên sofa, ông cầm gấu bông chơi với cháu gái
Ảnh: rawpixel.com / Magnific. Designed by Magnific.
Mục lục 6 phần
  1. 01Có người không được nhắc tên vẫn được hưởng di sản
  2. 02Tài sản muốn để lại có thể không hoàn toàn thuộc về mình
  3. 03Ghi rõ ý nguyện vẫn cần đáp ứng điều kiện pháp lý
  4. 04Một bản di chúc cũng cần được xem lại theo thời gian
  5. 05Chuẩn bị để ý nguyện có thể thực hiện
  6. 06Để người ở lại bớt phải tự tìm câu trả lời

Một căn nhà muốn dành cho người con đã ở bên chăm sóc. Một khoản tích lũy muốn gửi lại cho người bạn đời. Phần tài sản muốn trao cho người mình tin sẽ gìn giữ tốt nhất.

Khi những mong muốn ấy được ghi vào di chúc, người lập có thể cảm thấy đã thu xếp xong chuyện về sau. Nhưng giữa điều viết trên giấy và phần tài sản người thân thực sự nhận được, vẫn còn những vấn đề cần làm rõ.

Ngay cả khi di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản vẫn có thể khác với mong muốn ban đầu. Hiểu các quy định về thừa kế giúp gia đình chuẩn bị một bản di chúc có khả năng thực hiện, thay vì chỉ dừng ở việc ghi lại ý nguyện.

Có người không được nhắc tên vẫn được hưởng di sản

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người được bảo vệ quyền hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc gồm:

  • Con chưa thành niên.
  • Cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản.
  • Con thành niên không có khả năng lao động.

Nếu không được cho hưởng, hoặc được cho hưởng ít hơn mức luật định, họ vẫn được hưởng bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật. Quy định này không áp dụng khi họ từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc thuộc trường hợp không có quyền hưởng theo khoản 1 Điều 621.

Đây là lý do việc ghi “để lại toàn bộ tài sản cho một người” chưa chắc dẫn đến kết quả người đó nhận toàn bộ. Căn cứ: Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Hai phần ba một suất được hiểu thế nào?

Giả sử một người cha để lại di sản ròng 3 tỷ đồng, sau khi đã xác định phần sở hữu và thanh toán các nghĩa vụ, chi phí liên quan. Ông có vợ và hai người con đã thành niên, đều có khả năng lao động; cha mẹ ông đã mất. Giả định đây là toàn bộ những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và không ai từ chối hoặc bị loại khỏi quyền hưởng di sản.

Ông lập di chúc hợp pháp để lại toàn bộ cho người con cả.

Nếu chia theo pháp luật, vợ và hai người con mỗi người có một suất 1 tỷ đồng. Phần người vợ được bảo vệ theo Điều 644 là hai phần ba của 1 tỷ đồng, tức khoảng 666,7 triệu đồng. Theo các giả định này, người con cả nhận phần còn lại, khoảng 2,333 tỷ đồng.

Người con thứ đã thành niên và có khả năng lao động không mặc nhiên được phần hưởng bắt buộc chỉ vì là con.

Đây là ví dụ giả định áp dụng Điều 644 và Điều 651 Bộ luật Dân sự. Hai phần ba được tính trên một suất thừa kế theo pháp luật, không phải trên toàn bộ di sản. Số tiền thực tế phải căn cứ đầy đủ vào quan hệ gia đình và hồ sơ tài sản.

Tài sản muốn để lại có thể không hoàn toàn thuộc về mình

Theo Điều 612, di sản gồm tài sản riêng của người chết và phần của họ trong tài sản chung. Vì vậy, trước khi viết “để lại căn nhà cho con”, cần làm rõ căn nhà thuộc riêng mình hay còn phần sở hữu của vợ, chồng hoặc người khác.

Ví dụ, nếu đã xác định hợp pháp mỗi người vợ và chồng sở hữu một nửa căn nhà, người chồng chỉ có thể định đoạt phần của mình bằng di chúc. Phần của người vợ không trở thành di sản của chồng.

Ngoài ra, người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản, trừ khi có thỏa thuận khác. Khoản nợ chưa thanh toán vì thế có thể làm giảm giá trị thực nhận. Căn cứ: Điều 612 và Điều 615 Bộ luật Dân sự trên WIPO Lex.

Ghi rõ ý nguyện vẫn cần đáp ứng điều kiện pháp lý

Một bản di chúc cần đáp ứng yêu cầu về sự minh mẫn, tự nguyện của người lập; nội dung và hình thức phải phù hợp pháp luật. Không phải cứ có chữ ký là mọi vấn đề đều đã được giải quyết.

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện luật định. Tuy nhiên, một số trường hợp có yêu cầu riêng; chẳng hạn, di chúc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. Căn cứ: giải đáp của Sở Tư pháp trên Báo Chính phủ về Điều 630, 631.

Vì vậy, khi lập di chúc, nên mang theo giấy tờ tài sản và thông tin gia đình để luật sư hoặc công chứng viên kiểm tra. Việc trao đổi cần đi sâu vào phần tài sản được định đoạt và quyền của những người liên quan, bên cạnh câu chữ trong văn bản.

Một bản di chúc cũng cần được xem lại theo thời gian

Sau khi lập di chúc, gia đình có thể có thêm thành viên, bán tài sản cũ hoặc mua tài sản mới. Người được chỉ định nhận di sản cũng có thể qua đời trước người lập.

Điều 643 quy định các trường hợp di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần, trong đó có việc người thừa kế chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập. Điều 650 quy định việc chia theo pháp luật đối với phần di sản chưa được định đoạt hoặc liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực. Căn cứ: Bộ luật Dân sự 2015, phần thừa kế.

Mỗi thay đổi lớn về gia đình hoặc tài sản là một dịp nên xem lại di chúc. Bản đã lập nhiều năm trước có thể không còn phản ánh đầy đủ điều mình muốn hôm nay.

Chuẩn bị để ý nguyện có thể thực hiện

Trước buổi làm việc với người có chuyên môn, gia đình có thể chuẩn bị bốn nhóm thông tin:

  • Tài sản: giấy tờ, phần sở hữu riêng và chung, các nghĩa vụ liên quan.
  • Người thân: quan hệ gia đình, độ tuổi và những trường hợp cần xem xét quyền hưởng di sản bắt buộc.
  • Mong muốn: ai nhận tài sản nào, vì sao và điều gì cần được ưu tiên.
  • Hồ sơ di chúc: các bản đã lập, nơi lưu giữ và những thay đổi kể từ lần lập gần nhất.

Khi những thông tin này rõ ràng, câu hỏi “tôi muốn để lại cho ai?” mới có thể đi cùng câu hỏi “mong muốn ấy sẽ được thực hiện thế nào?”.

Để người ở lại bớt phải tự tìm câu trả lời

Người lập di chúc thường mong người thân có thêm sự ổn định. Sự chuẩn bị kỹ giúp họ bớt phải xác minh giấy tờ, tranh luận về phần sở hữu hay tìm cách hiểu một lời dặn chưa rõ.

Với Truyền Thừa Di Sản, việc chuẩn bị bắt đầu từ sự rõ ràng: rõ tài sản, rõ trách nhiệm và rõ điều gia đình muốn gìn giữ.

Nếu đã có di chúc, hãy dành một buổi rà soát cùng luật sư hoặc công chứng viên. Một câu hỏi đáng mang theo là: “Với tài sản và hoàn cảnh gia đình hiện tại, người tôi chọn sẽ thực sự nhận được gì?”

Đọc thêm: Truyền thừa tài sản là gì? Cách chuẩn bị để trao lại cho thế hệ sau.

Bài viết cung cấp thông tin pháp luật chung của Việt Nam, không thay thế tư vấn cho hồ sơ cụ thể. Ví dụ trong bài là giả định minh họa.

Tác giả

Bespoke Team

Đội ngũ thiết kế giải pháp bảo hiểm truyền thừa di sản theo chương trình AIA Elite, đồng hành cùng các gia đình Việt trong việc bảo vệ và trao lại tài sản cho thế hệ sau.

Tìm hiểu về Bespoke Team

Để lại câu hỏi hoặc bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Đặt lịch tư vấn